بخش کشاورزی چگونه میتواند تقاضای آب را کاهش دهد؟
برداشت بی رویه از منابع آب زیرزمینی، به عدم تعادل در این ذخایر و نیز مشکلات دیگری از جمله فرونشست منجر شده است. بنابراین باید در برداشت از این منابع صرفهجویی صورت گیرد.
بخش کشاورزی چگونه میتواند تقاضای آب را کاهش دهد؟
🔺طی سالیان گذشته، در سطح کشور حدود ۱۳۰ میلیارد متر مکعب بیشتر، از منابع آب زیرزمینی برداشت شده و این رفتار به عدم تعادل در این ذخایر و نیز مشکلات دیگری از جمله فرونشست منجر شده است. بنابراین باید در برداشت از این منابع صرفهجویی صورت گیرد.
🔺همچنین در این سالها، حقآبههای زیستمحیطی به تالابها، رودخانهها و دریاچههای داخلی به میزان کافی اختصاص نیافته و این بسترها نیز در معرض خشک شدن قرار گرفتهاند؛چنانکه اکنون پدیده ریزگردها، محصول نادیده گرفتن این حقآبههاست. از طرفی، تغییر اقلیم هم به کمآبی در کشور دامن زدهاست. بنابراین، در آینده، آب کمتری برای کشاورزی وجود خواهد داشت و این بخش باید در جهت کاهش تقاضای آب حرکت کند.
🔺یکی از مهمترین اقدامات برای کاهش مصرف آب در این بخش آن است که در تعداد محصولاتی که باید در داخل تولید شود، بازنگری شده یا کشت آنها در داخل محدود شود. برای مثال، سیاستها باید به سمت و سویی سوق پیدا کند که کشت برنج تنها در گیلان و مازندران صورت گیرد.
🔺در عین حال باید فصل کشت برخی محصولات تغییر کند. برای مثال، چغندر بهاره، آب زیادی مصرف میکند و برای کاهش مصرف آب در این بخش باید، زمان کشت چغندر از تابستان به پاییز تغییر کند؛در این صورت، مصرف آب کشت این محصول به یک سوم کاهش مییابد.
🔺باید تولید محصولات سبزی، صیفی، جالیزی و حتی باغات به سوی کشت گلخانهای و تکنیکهای جدید کشت نظیر تولید روی پشتههای بلند هدایت شود. بنابراین بسته متنوع و شناخته شدهای از راهکارها وجود دارد و بررسیهای ما نشان میدهد که اجرای این سیاستها شدنی است. اما هرچه توجه به این مساله به تعویق بیفتد، اجرای راهکارها دشوارتر خواهد بود.
🔺بخش کشاورزی در دنیا امروزه به تعابیری نظیر آب مجازی یا ردپای آب دست یافته است و این تعابیر این مساله را مورد توجه قرار میدهد که هر کیلوگرم صادرات یا واردات از یک کالا، معادل چه میزان آب است؟ بنابراین اگر کشور در حوزه تامین آب با کمبود مواجه است باید در تجارت محصولات کشاورزی هم تجدید نظر صورت گیرد. به این معنا که محصولاتی پر آببر وارد شده و محصولات کم آببر صادر شود.
كشور ما اگرچه در منطقه اي خشك و كم آب قرار دارد ، ولي با اجراي برنامه هاي علمي و استفاده صحيح إز اقليم مناطق مختلف ميتوان علاوه بر تأمين بخشي إز مواد غذائي مورد نياز به اهداف اقتصادي و انجام صادرات نيز با رعايت مصرف بهينه آب كشاورزي دست يافت .
براي اين منظور بر آن شديم تا چند الگوي مناسب را در ساير كشورها بررسي كرده و إز ميان آنها كشور هلند را انتخاب كرديم تا به عنوان الگو مورد استفاده برنامه ريزان و مديران بخش كشاورزي كشور قرار بگيرد.
مساحت كشور هلند تقريبا معادل مساحت دو استان گيلان و مازندران ميباشد و إز لحاظ آب و هوا و بارندگي نيز با
شباهت زيادي با شمال ايران دارد .
راز شگفت انگیزپیشرفت بی مانند کشاورزی هلند!
داستان توسعه و پيشرفت کشاورزي هلند پر از درسهايي است که جهان بايد فرا گيرد. هلند، کشوري کوچک، با 17 ميليون جمعيت به دومين صادرکننده محصولات غذايي جهان تبديل شده است.
اين کشور تقريباً از تمامي منابع سرزميني و خاک که براي کشاورزي در مقياس بزرگ لازم است محروم است.
آمريکا به عنوان اولين صادرکننده محصولات کشاورزي جهان 270 برابر بيشتر از هلند زمين کشاورزي دارد اما هلند دومين صادرکننده محصولات کشاورزي بعد از آمريکا است و درعين حال بزرگترين صادرکننده گوجه فرنگي، سيب زميني و پياز و دومين صادرکننده سبزيجات در دنيا است.
يک سوم تجارت جهاني دانه هاي سبزيجات خوراکي از هلند سرچشمه ميگيرد.
اين موفقيتها فقط در 94 کيلومترمربع گلخانه به دست آمده است. در مقايسه بايد گفت؛ مساحت شهر تهران 730 کيلومترمربع است.
راز موفقيت در چيست؟
راز موفقيت هلند استفاده از تکنولوژيهاي برتر و گلخانه هاي پيشرفته کشاورزي است. اين تکنولوژيها برداشت در سطح هکتار را به شدت افزايش داده است.
نمونه اي از تکنولوژيهاي به کاررفته در هلند:
با استفاده از سنسورهاي حساس، در مصرف آب برخي از محصولات کليدي تا 90 درصد صرفه جويي ميشود.
در هلند 15 نوع گوجه فرنگي با ارتفاع 6 متر پرورش داده ميشوند که ريشه آنها نه در خاک بلکه در محلولهاي مغزي قرار دارد
هلند به طور کامل استفاده از آفت کشهاي شيميايي را کنار گذاشته است. همچنين در عرصه پرورش طيور و از سال 2009، مرغداران و دامداران استفاده از آنتي بيوتيک را حدود 60 درصد کاهش داده اند.
کشاورزان براي تنظيم دماي گلخانه ها از انرژي زمين گرمايي (geothermal) استفاده ميکنند.
کشاورزي هيدروپونيک که در آن محصولات بدون خاک و با استفاده از محلولهاي مغذي رشد ميکنند، مصرف آب و هزينه ها را به شدت کاهش داده است.
راز پيشرفتها در تحقيقاتي است که در دانشگاه واخنينگن (Wageningen) هلند صورت ميگيرد.
شايد بتوان گفت که اين دانشگاه بهترين موسسه تحقيقاتي جهان درزمينهٔ کشاورزي است.
اگر آمريکا سيليکون ولي (Silicon Valley) کاليفرنيا را به عنوان مرکز نوآوريهاي تکنولوژيکي دنيا در اختيار دارد، هلند نيز مرکز تحقيقات کشاورزي غذايي فوود ولي (Food Valley) را به کشاورزي جهان معرفي ميکند.
اگر دانشگاه کاليفرنيا مرکز ثقل سيليکون ولي آمريکاست، دانشگاه واخنينگن نيز مرکز ثقل «فوود ولي» هلند است.
کشاورزي در هلند؛ وقتي فناوري جاي خالي خاک را پر ميکند
__________________________________________________
هلند کشوري کوچک است که رتبه ي دوم صادرات محصولات کشاورزي و عنوان بزرگترين توليدکننده ي سيب زميني در جهان را در اختيار دارد؛ اما چگونه اين کشور کوچک کم خاک به چنين جايگاه بالايي دست پيداکرده است؟
همانطوري که گفته شد ، مساحت آمريکا 270 برابر هلند است يعني آمريکا 9 ميليون و 843 هزار کيلومترمربع وسعت دارد درحاليکه مساحت هلند 41 هزار و 543 کيلومترمربع است و طبعاً اين پرسش مطرح ميشود هلند چگونه توانست در يک رقابت جهاني اينگونه به مقامي برتر از ديگر کشورها دست يابد؟ صاحبنظران ميگويند اين جايگاه هلند حاصل ترکيبي کارآمد از همکاري و همفکري ميان مراکز علمي شرکتهاي توليدکننده و کشاورزان ميباشد البته رابطه بلاواسطه و سازماندهي شده ميان اين سه نهاد شرط لازم بوده است تحقيقات و نتايج آن در قفسه ها و گنجه هاي مؤسسات تحقيقاتي و علمي باقي نميماند و بلافاصله به دست کشاورزان ميرسد و چه بسا در فرايند تحقيق خود کشاورزان به نوعي حضور دارند.
کشت گلخانه اي گسترده در هلند؛ سازوکار صنعت کشاورزي هلند
مهندسي بينهايت: کشاورزي هوشمند و تغذيه پايدار
___________________________________________
هلند آخرين کشور غربي است که دچار قحطي شديد شده است؛ در واپسين سال جنگ جهاني دوم، کمبود مواد غذايي موجب شد 10 الي 20 هزار هلندي جان خود را از دست بدهند. اين تجربه ي تلخ، توأم با پيش بيني هاي نه چندان روشن در رابطه با آينده ي تأمين مواد غذايي در جهان، هلنديها را بر آن داشت تا به دنبال راهکارهايي براي حل معضل کمبود مواد غذايي باشند. حدوداً سه دهه پيش، دولت هلند برنامه اي ملي و جامع را براي توسعه ي کشاورزي پايدار در اين کشور در برنامه توسعه خود قرارداد. هدف اين برنامه، دو برابر شدن توليدات کشاورزي و کاهش استفاده از منابع به يک دوم بود.
قلب صنعت کشاورزي هلند، دانشگاه و مرکز تحقيقاتي واخنينگن (Wageningen) است که به اختصار WUR (Wageningen University and Research) ناميده ميشود. اين دانشگاه که پيشينه ي آن به سال 1876 بازميگردد، در قلب مجموعه اي از شرکتهاي توليدي و کسب وکارهاي نوپاي کشاورزي قرار دارد که اصطلاحاً «دره ي غذا» يا Food Valley ناميده ميشود. همچون دانشگاه استنفورد که متخصصين زيادي را براي «دره ي سيليکون» يا همان Silicon Valley پرورش ميدهد، واخنينگن نيز به تربيت دانشجوياني ميپردازد در دره ي غذا مشغول به کار ميشوند. تنها تفاوت اين است که دانشجويان استنفورد در خط مقدم توسعه ي فناوريهاي رايانه اي و ارتباطي به فعاليت ميپردازند؛ اما تمرکز دانشجويان واخنينگن بر توسعه ي فناوريهاي کشاورزي معطوف شده است.
دانشگاه واخنينگن (WUR)
رمز موفقيت کشاورزي هلند: تحقيقات روي کاغذ نميماند!
_____________________________________________
اساتيد و دانشجويان واخنينگن به تحقيق در حوزه هايي همچون توسعه و اصلاح روشهاي آبياري، مديريت انرژي، علوم زيستي، سيستمهاي هوشمند و شيمي ميپردازند. اما وجود چنين دانشگاهي صرفاً ضامن توسعه ي کشاورزي در هلند نيست. تحقيقات کشاورزي در ديگر دانشگاههاي جهان نيز صورت ميگيرند؛ اما يافته هاي پژوهشي آنها معمولاً براي ساليان متمادي روي کاغذ باقي ميمانند و به محصولات نهايي تبديل نميشوند.
قلب صنعت کشاورزي هلند، دانشگاه و مرکز تحقيقاتي واخنينگن است
_________________________________________________________
يکي از مواردي که واخنينگن را از ديگر دانشگاهها متمايز ميکند، انجام «تحقيقات تجاري قراردادي» است. اين تحقيقات در قالب پروژه هايي صورت ميگيرند که در آن دانشگاه واخنينگن، شرکتهاي تجاري و کشاورزان به همکاري با يکديگر ميپردازند؛ هدف از انجام چنين تحقيقاتي دستيابي به راههايي براي حل مشکلات در مزارع يا توسعه ي محصولات و راهکارهاي جديد براي افزايش بهره وري در کشاورزي است. با کمک اين مدل، دستاوردهاي تحقيقاتي به سرعت به محصولات نهايي و راهکارهاي عملي براي کشاورزان و شرکتها تبديل ميشوند. ارنست واندناند، مدير گروه علوم گياهي در واخنينگن ميگويد:
نيمي از وظائف من مربوط به اداره ي گروه علوم گياهي است؛ نيم ديگر وظائف من نيز به نظارت بر 9 شرکتي مربوط ميشوند که درزمينه ي انجام تحقيقات تجاري قراردادي فعاليت دارند. تنها ترکيبِ تحقيقات علم محور و بازار محور است که ميتواند براي فائق آمدن بر چالشهاي پيش رو کارآمد باشد.
دهها شرکت بزرگ غذايي و کشاورزي اقدام به تأسيس مراکز تحقيق و توسعه در هلند کرده اند و حدود 15 هزار متخصص در دره ي غذا مشغول به کار هستند؛ شرکتهاي از آلمان، Cargill از کانادا و Kikkoman از ژاپن ازجمله ي اين شرکتها هستند. همسايگي و همکاري اين شرکتها با واخنينگن ازجمله دلائلي است که باعث شده اين دانشگاه و مرکز تحقيقاتي به برترين مرکز پژوهشهاي کشاورزي در جهان تبديل شود. رودي رابينج که يکي از اساتيد پيشين واخنينگن است، در رابطه با گسترهي جهاني فعاليتهاي اين دانشگاه ميگويد:اين دانشگاه صرفاً دانشگاهي براي هلنديها نيست؛ بلکه دانشگاهي براي تمام جهان است.
حضور دانشجوياني از کشورها و مليتهاي مختلف نيز ازجمله مواردي است که بازتاب دهنده ي رويکرد جهاني واخنينگن است. برخي از اين دانشجويان از کشورهاي درحال توسعه و حتي کشورهاي جهان سوم به اين دانشگاه آمده اند تا پس از کسب دانش و مهارت لازم، آموخته هاي خود را در کشور زادگاهشان به کارگيرند.
محصولات کشت شده در شرايط آزمايشگاهي / دستاوردهاي صنعت کشاورزي در هلند
_______________________________________________________________________
بدون شک، اصلي ترين دستاورد صنعت کشاورزي هلند، دستيابي به رتبه ي اول صادرات محصولات کشاورزي در اروپا و رتبه ي دوم در جهان است. استفاده از راهکارهاي مدرن کشاورزي، عامل موفقيت هلنديها در اين زمينه است. هلنديها در زمينه هايي همچون صادرات محصولات کشاورزي و بسته بندي و حمل و نقل مواد غذايي نيز موفقيتهاي قابل توجهي کسب کرده اند.
صادرات گسترده محصولات کشاورزي پرمصرف
هلند؛ بزرگترين صادرکننده سيب زميني و گوجه فرنگي در جهان
____________________________________________________
گندم، برنج، سيب زميني و گوجه فرنگي ازجمله مواد غذايي رايج و پرمصرف هستند. هلنديها نيز با آگاهي از اين مسئله، تلاش کرده اند تا به پرچمدار توليد برخي از اين مواد غذايي تبديل شوند. براي مثال، سيب زميني يکي از 10 ماده غذايي پرمصرف در جهان است و هلنديها در سال 2017 توانسته اند با کسب سهم 19.4 درصدي، رتبه ي اول را در صادرات اين محصول اختيار داشته باشند. اين در حالي است که سهم کشورهاي پهناوري همچون چين و ايالات متحده از صادرات سيب زميني به ترتيب 6.8 و 5.8 درصد بوده است. جالب است بدانيد که ميانگين برداشت سيب زميني براي هر چهار هزار مترمربع در حدود 9 تن است؛ اما در برخي مزارع اين کشور رقم برداشت به 20 تن ميرسد.
رتبه ي اول صادرات گوجه فرنگي نيز با سهم 22.2 درصدي در اختيار هلند است؛ اين کشور در سال 2017 مجموعاً 2 ميليارد دلار گوجه فرنگي به خارج از کشور صادر کرده است. سيب زميني شيرين (Sweet Potato)، بادام و پسته نيز ازجمله ي ديگر محصولات غذايي صادرشده توسط هلنديها هستند.
هلنديها به کمک فناوريهاي مختلفي همچون نورافشاني مصنوعي و راهکارهاي آبکشتي و هواکشتي توانسته اند برخي از محصولات که با اقليم و خاک هلند سازگاري ندارند را هم به شکل انبوه توليد کنند. انواع مختلف فلفل که اساساً بومي کشورهايي همچون مکزيک هستند ازجمله ي اين محصولات هستند. استفاده از محيطهاي کشت کنترل شده، روشهاي مدرن نظارت و پايش دائمي محصولات از طريق سنسورها ازجمله عوامل موفقيت هلنديها در صادرات محصولات کشاورزي هستند.
کاشت توت فرنگي به روش هواکشتي در هلند/ کاهش مصرف آب، انرژي و مواد شيميايي
________________________________________________________________________
بالغ بر 50 درصد محصولات کشت شده در هلند به صورت گلخانه اي پرورش مي يابند. اين بدين معني است که کشاورزان هلندي کنترل قابل توجهي روي منابع مصرفي ازجمله آب دارند. هلنديها توانسته اند مصرف آب را براي محصولات کليدي، همچون گوجه فرنگي و سيب زميني تا 90 درصد کاهش دهند. هلنديها اين کاهش را مديون استفاده از سيستمهاي آبياري مدرن هستند که به طور هوشمند و توسط رايانه ها کنترل ميشوند.
هلنديها توانسته اند مصرف آب را براي محصولات کليدي تا 90 درصد کاهش دهند
____________________________________________________________________
علاوه بر آب، مصرف انرژي هم در کشاورزي هلند بهينه شده است. گلخانه ها بستري مناسب هستند تا از انرژي خورشيد بهصورت بهينه استفاده شود؛ اما آنها تنها به بهينه سازي مصرف انرژي از طريق گلخانه ها بسنده نکرده اند. سفره هاي آب زيرزميني بيش از نيمي از سطح زيرين خاک هلند را در برميگيرند؛ متخصصان هلندي با بهره برداري از انرژي گرمايي اين سفره هايِ آب زيرزميني، گرماي لازم را براي گلخانه ها تأمين ميکنند. کشاورزان هلندي مصرف آفت کشها و بارور کننده هاي شيميايي را هم به ميزان 60 درصد کاهش داده اند. آنها از راهکارهاي زيستي به عنوان جايگزيني براي مواد شيميايي استفاده ميکنند.