صنعت نساجی در ایران قدمتی دیرینه دارد. در واقع نساجی دومین صنعت استراتژیک کشور به شمار می رود که می تواند ضمن تامین نیاز بازارهای داخلی با پوشش دهی صادرات منسوجات مختلف به کشورهای منطقه به افزایش ذخایر ارزی و نیز درآمد ملی منجر شود. نخستین کارخانه های نساجی در دوران قاجار و توسط میرزا تقی خان امیرکبیر در تهران و کاشان دایر گردید.

این کارخانه ها به تدریج و در گذر زمان و با ظهور تکنولوژی های مختلف ارتقاء یافته و مکانیزه شده تا به شکل امروزی درآمده اند. یکی از دغدغه های اصلی تولید کنندگان در صنعت نساجی دستیابی به مواد اولیه نساجی مرغوب و همچنین انواع الیاف نساجی با کیفیت بوده است.

 

مواد اولیه نساجی

به طور کلی مواد اولیه نساجی شامل انواع الیاف نساجی طبیعی و مصنوعی، رنگ های شیمیایی، نفت خام، مونو اتیلن گلایکول، ترفنالیک اسید خالص و پارازایلن می باشد. الیاف نساجی دارای گونه های مختلفی می باشد که عبارتند از:

1-الیاف طبیعی با ریشه حیوانی : از قبیل انواع پشم، ابریشم.

2- الیاف طبیعی با ریشه نباتی: از قبیل پنبه، کنف یا کتان.

3-الیاف معدنی: از قبیل آزبست و پنبه نسوز.

4- الیاف مصنوعی: مانند نایلون، پلی استر و یا اکریلیک.

 

البته هر قدر هزینه تهیه این مواد افزایش پیدا کند به همان میزان نیز این افزایش قیمت در قیمت تمام شده انواع منسوجات به طور مستقیم تاثیر می گذارد. امروزه به دلیل وضع تعرفه های مختلف برای واردات مواد اولیه نساجی و نیز استاندارد سازی خطوط تولید این مواد با افزایش قیمت مواجه بوده و به یکی از دغدغه های اصلی تولیدکنندگان در صنعت نساجی تبدیل شده است.

 

مشکل صنعت‌ نساجی تامین مواد اولیه است

_______________________________________

صنعت نساجی ایران بر اساس آمار بیشترین سطح اشتغال را در کشور دارد. از سوی دیگر نساجی در ایران صنعتی بومی به‌ شمار می‌رود و می‌تواند ارزش افزوده زیادی به همراه داشته باشد. در واقع اگر مشکلات پیش پای صنعت نساجی برداشته شود ، هیچ صنعتی به اندازه آن اشتغال‌ زایی و ارزش افزوده به دنبال نخواهد داشت.

این درحالی است که در سال جاری واحدهای نساجی و مصرف‌کنندگان اصلی مواد پلیمری با مشکلات بی‌شماری در زمینه تهیه و تامین مواد اولیه پتروشیمی دست به گریبان هستند. این مشکلات ناشی از عرضه بسیار اندک و قطره‌ چکانی مجتمع‌های پتروشیمی و افزایش بی‌رویه قیمت‌ها در بورس کالا است. این مشکل در کنار مشکل کمبود پنبه و تامین آن از راه واردات و محدودیت‌های آن، صنعت نساجی را دچار چالش کرده و در معرض خطر قرار داده است.

 

کارخانه‌های نساجی کشور نیازمند سالانه ۲۰۰ هزار تن پنبه

 

در سال رونق تولید انتظار این بوده است که آحاد ملت و دولت دست در دست هم در راستای رسیدن به این شعار راهگشا حرکت کنند. متاسفانه هر ساعت و هر روز چالش‌های تامین مواد اولیه صنعتگران کشور به‌عنوان بزرگ‌ ترین مشکل فراروی آنان بیشتر می‌شود.

صنعت نساجی برای تامین مواد اولیه مورد نیاز به پنبه طبیعی و مواد اولیه مصنوعی پتروشیمی به‌عنوان دو ماده اولیه اصلی برای تولیدات خود احتیاج دارد . میزان برداشت پنبه طبیعی در سال‌های اخیر چیزی حدود ۵۰ تا ۶۰ هزار تن در سال بوده است.

این میزان پنبه برداشتی در کشور هیچ‌ گاه نیاز حدود ۲۰۰ هزار تنی پنبه کارخانه‌های نساجی را تامین نکرده و پاسخگو نبوده است و جای تاسف و سوال است که چطور تولیدکننده داخلی برای تامین و واردات پنبه مورد نیاز خود که تولید داخلی آن تکافوی نیاز کارخانه‌های موجود را نمی‌کند، باید از هفت خوان رستم بگذرد.

نتیجه چنین مقرراتی اعم از تعرفه، بازرسی‌های منسوخ شده و دامپینگ کشورهای همجوار ، تولیدکننده پنبه و نخ را با افزایش بسیار زیاد قیمت تمام شده، نبود امکان رقابت با نخ و محصولات نهایی آن در بازارهای صادراتی و حتی بازار داخل، توقف کارخانه‌های ریسندگی و بیکاری هزاران نفر مواجه می‌کند.

 

عرضه قطره‌چکانی مواد اولیه مصنوعی پتروشیمی‌ها در بورس

 

خوشبختانه مواد اولیه مصنوعی پتروشیمی به‌دلیل وجود منابع سرشار از نفت و گاز در کشور به حد وفور تولید می‌شود، اما کارخانه‌های نساجی به‌عنوان مصرف‌کننده عمده نهایی این مواد باید تمام هفته در انتظار عرضه قطره‌ چکانی این مواد در بورس باشند.

مصرف‌کنندگان عمده مواد اولیه مصنوعی پتروشیمی‌ها به‌دلیل تقاضای بیشتر از عرضه این مواد در بورس ناچار به رقابتی نفسگیر هستند که گاهی تا ۶۰ در صد هم رسیده است.

دولتمردان و همکاران پتروشیمی که بیشتر دولتی یا خصولتی هستند به این نکته توجه لازم را نمی‌کنند که اگر مواد اولیه صنعتگر داخلی به بهانه صادرات خام این مواد ارزشمند تامین نشود، شاهد توقف تولید کارخانه‌های پرتعداد نساجی به‌دلیل نداشتن مواد اولیه و بیکاری بیشماری از نیروها خواهیم بود.

 

آسیب خام‌ فروشی موادپتروشیمی به صنعت نساجی

 

با عدم امکان صادرات کالایی که قطعا ارزش افزوده بیشتری از خام‌ فروشی این مواد دارد ، جلوی ورود ارز به‌ مراتب بیشتر از ارز حاصل از خام‌ فروشی ، گرفته خواهد شد.

مدیران و مسئولان حكومتي نباید فراموش کنند که اگر مواد اولیه واحدهای تولیدی از تولیدات پتروشیمی داخل کشور تامین نشود، باید با خروج ارزی به مراتب بیشتر از ارز حاصل از خام‌فروشی این مواد، اقدام به واردات مواد اولیه پتروشیمی یا محصولات نهایی ناشی از آن کنند.

در شرایط دشوار کنونی که با کمبود ارز روبه‌رو هستیم و باید جلوی بیکاری و توقف فعالیت واحدهای تولیدی گرفته شود، بی‌شک هیچ منطقی چنین امری را نخواهد پذیرفت.

با یادآوری اینکه صنعتگران ایران به‌طور طبیعی در جاده‌ای بسیار سخت و پرفراز و نشیب در حال حرکت و فعالیت هستند، این روزها تامین مواد اولیه به‌ دلیل عملکرد سوال برانگیز شرکت‌ های پتروشیمی برای صنعتگران صد چندان مشکل شده است؛ این در حالی است که برپایی آنها به دست جوانان توانا و برومند کشور، نویدبخش حل مشکلات تامین مواد اولیه با کیفیت و مناسب و رهایی از وابستگی به خارج و خروج ارز از کشور بود.

 

موانع واردات پنبه باید برداشته شود

 

برای جلوگیری از خاموش شدن شعله کم‌فروغ صنعت نساجی کشور پیشنهاد می‌کنيم كه قبل از هر چیز موانع بیشمار فراروی واردات پنبه به‌عنوان ماده اولیه اصلی این صنعت را از پیش روی صنعتگران بردارند.

مسوولان هیچ‌گاه تصمیمی نگیرند که ورود نخ تولید شده از کشورهای همسایه به‌ دلیل دسترسی به پنبه ارزان‌تر و محاسبه مالیات ارزش افزوده بر مبنای نرخ ۴ هزار و ۲۰۰ تومان برای واردکنندگان نخ در مقابل محاسبه نرخ ارز آزاد برای تعرفه واردات پنبه به‌علاوه هزینه‌های گمرکی، بازرسی، استاندارد و... ارزان‌تر از پنبه مورد نیاز صنعتگر نساج ایرانی در بازار داخلی عرضه شود.

اگر چنین شود منجر به توقف کامل فعالیت کارخانه‌های ریسندگی و بیکاری هزاران پرسنل متعهد و زحمت‌کش خواهد شد . همچنین با اشاره به اینکه صنعتگر نساج داخل کشور بیشترین مصرف‌کننده مواد پلیمری است، صنعتگران داخلی باید به تولیدات پتروشیمی با اولویت عرضه داخلی و نه خام‌فروشی و صادرات، مهار سقف رقابت در بورس، تعهد اولویت ویژه عرضه و تامین نیاز داخل به‌صورت مرتب و یکنواخت با قیمت مناسب و منطقی و نه برمبنای افزایش هفتگی نرخ ارز، دسترسی داشته باشند.

__________________________________________________________

گردآوري و تدوين توسط : كميته صنعت ، معدن و تجارت

كانون مهندسين دانشكده فني دانشگاه تهران

تابستان ١٤٠٠