حیات صنعت تایر جدا از حیات صنعت نبوده و مانند همه‌ صنایع کشور از فضای عمومی و محیط کسب‌و‌کار تاثیر می‌گیرد. از این رو، تلاش مدیران در کوتاه‌ مدت در اولویت اول، حفظ تولید و استمرار آن بوده و در موقعیت‌های میسر، بهبود نسبی و ارتقای ظرفیت است اما در موقعیت بلندمدت، امیدواریم تا با رفع مشکلات کنونی‌ که بر فعالیت‌های اقتصادی مولد کشور سایه افکنده، صنعت تایر بتواند با تکیه بر پتانسیل، سرمایه‌های انسانی و توان ذاتی این صنعت در ایران، جهش رو به جلو دوباره‌ای در زمینه ارتقای کمیت، تنوع محصولات و دستیابی به استانداردهای کیفی بالاتر را تجربه کند.

 

انجمن صنفی صنعت تایر ایران به‌عنوان کانونی که بر بستر منافع مشترک صنعت تایر عمل می‌کند نیز، در کوتاه‌مدت تمام تلاش خود را به کار خواهد برد تا اثر موانع و تنگناهای موجود در فضای کسب‌و‌کار کشور بر صنعت را کاهش داده و با ایجاد همدلی و همبستگی بیشتر بتواند در شرایط بسیار سخت کنونی، ناهمواری‌ها و دشواری‌های فراروی صنعت را در حد بضاعت خود به‌نوعی هموار و امکان تحرک صنعت و پویایی آن را فراهم کند. البته توفیق انجمن و نیز صنعت تایر در این مهم، ارتباط مستقیم با همراهی و حمایت مسوولان و سیاست‌گذاران اقتصادی صنعتی کشور دارد.

 

 

صنعت تایر حدود هفت‌دهم تا یک درصد  ارزش افزوده صنعت کشور را تامین می‌کند. همچنین حدود ۱۵ هزار شاغل مستقیم ایجاد کرده است و نظر به اهمیت اساسی که بر پایه و تحرک صنعت حمل‌و‌نقل کشور دارد، نقش بسیار مهمی در اقتصاد کشور دارد به‌خصوص اکنون که تنگناهای موجود در ارتباطات بین‌المللی نظام بانکی کشور، تجارت خارجی را با دشواری‌هایی روبه‌رو کرده، صنعت تایر نقش تعیین‌کننده‌تری در پویایی حمل‌ونقل جاده‌ای دارد که حدود ۷۰ درصد از حمل‌و‌نقل کشور را شامل می‌شود. تامین نیازهای صنعت خودرو، تکمیل حلقه ارزش افزوده صنعت پتروشیمی و برخی مشتقات نفتی و پیشگیری از خام‌فروشی به نفع منافع ملی از دیگر نقش‌های اساسی صنعت تایر در اقتصاد ملی است. از طرف دیگر، در دهه‌های اخیر سرمایه‌گذاری‌‌های چشمگیری در زمینه تولید ماشین‌آلات و تجهیزات مورد نیاز صنعت و همچنین، مواد اولیه‌ای چون نخ و کربن در کشور انجام شده که تداوم حیات این مجموعه وابسته مستقیم به بقای صنعت تایر و رشد و پویایی آن است.

 

انجمن تایر در زمینه فرهنگ‌ سازی و سرمایه‌گذاری در جهت بازیافت لاستیک‌های فرسوده کشور اقداماتی خوبی را انجام داده است، اما فعالیت اساسی صنعت تایر، بر تولید تایر و تامین نیازهای صنعت حمل‌و‌نقل و نیز صنعت خودروی کشور است و پیش‌بینی تمهیداتی برای گردآوری تایرهای فرسوده در سراسر کشور و بازیافت آن، ماموریت اصلی این صنعت را تشکیل نمی‌دهد و نهادها و ارگان‌های حکومتی باید نسبت به فرهنگ‌سازی و جذب سرمایه در راستای صنایع بازیافت و از جمله بازیافت تایر اقدام کنند. آموزش عمومی در مراکز آموزشی از دبستان تا دانشگاه، فرهنگ‌سازی از طریق رسانه ملی و نظایر آن در محدوده توان و اختیار و ماموریت تولیدکنندگان تایر قرار ندارد اما در صورتی‌که سازمان‌هایی نظیر محیط زیست و یا صداوسیما بخواهند از تخصص و توان علمی و اجرایی صنعتگران و کوشندگان عرصه تولید تایر بهره‌ گیرند، انجمن صنفی صنعت تایر آماده هر گونه همکاری ممکن است. حتی شرکت مهندسی و تحقیقات صنایع لاستیک ایران که بازوی تحقیقاتی صنعت تایر کشور است در محدوده توان خود، تاکنون چند سمینار علمی در رابطه با بازیافت تایر و حتی نمایشگاه‌هایی برای آشنایی علاقه‌ مندان به فرآورده‌هایی که از این طریق می‌توان تولید کرد، برگزار کرده است.

 

همچنین، انجمن صنفی صنعت تایر به منظور نظارت بر لزوم رعایت استانداردهای زیست‌محیطی، در محدوده رسالت و ماموریت اصلی صنعت تایر که تولید تایر است با کمک، و هماهنگی مدیران و کارشناسان صنعت کوشیده تا با شناسایی آخرین استانداردهای زیست‌محیطی مطرح در روند تولید تایر و بررسی دقیق نیازمندی‌ها و زیرساخت‌های ضروری و جاری‌سازی آنها در سطح صنایع کشور، نسبت به تدوین استانداردها و زمان‌بندی آنها با مشخص کردن مواردی که در محدوده عمل تایرسازان به‌تنهایی قابل انجام است و آنها که نیازمند سرمایه‌گذاری‌ها و زیرساخت‌هایی است که در محدوده عمل صنعت قرار ندارد، اقدام کرده‌اند و استانداردهای قابل‌ دستیابی اینک در فرآیند نهایی هماهنگی‌ها با موسسه استاندارد برای تصویب نهایی است.

 

باید توجه داشت، تایرهای تولیدی کشور از کیفیت و استاندارد خوبی برخوردارند و جزو تایرهای متوسط خوبی که در جهان تولید می‌شوند، به‌شمار می‌آید. اکنون با شرایطی که نرخ‌های ارز در کشور دارد اگر امکان صادرات محصولات تایری وجود داشت، به طور قطع تولیدکنندگان داخلی می‌توانستند موقعیت رقابتی بسیار خوبی در تمام بازارهای جهانی داشته باشند و علاوه‌ بر ممنوعیت صادرات به مشکلات سیاسی و ارتباطات بین‌المللی کشور نیز مرتبط است. متاسفانه یک دهه است که فرصت استفاده از تسهیلات ارزی چون فاینانس برای صنایع تایرسازی کشور فراهم نشده و طرح‌های توسعه‌ای بزرگ که اغلب صنایع تایرسازی کشور که بیشتر مرتبط با بنیاد یا بانک‌های مختلف و شستا هستند، قادر به تامین تسهیلات ارزی مورد نیاز نبودند. درصورتی‌که طرح‌های توسعه‌ای صنعت تحقق یابد، صنعت تایر می‌تواند با شرایط فعلی به یکی از صنایع  ارزآور مهم کشور تبدیل شود.

 

در زمینه تعرفه و قیمت‌گذاری لاستیک‌های تولیدی نیز در گذشته، برای حمایت از صنایع داخلی تعرفه‌های خوبی پیش‌بینی شده بود که با بروز مشکل در بازار تایرهای سنگین به دنبال هیجانات ارزی و مشکلات ناگهانی که با خروج آمریکا از برجام پیش آمد و تجارت خارجی کشور را با مشکلاتی روبه‌رو کرد و بر تامین مواد اولیه تولیدات داخلی و تایر اثر گذاشت، متاسفانه در اقدامی عکس‌العملی تعرفه تایرهای باری اتوبوسی به ۵ درصد کاهش یافت، ولی تعرفه تایرهای سواری همچنان ۴۰ درصد است.

 

در شرایط فعلی، تامین به‌هنگام مواد اولیه با نرخ‌های معقول و منطقی، اصلی‌ترین دغدغه مدیران صنعت است. هر از گاهی، اولویت ارزی برخی مواد اولیه جابه‌جا می‌شود. هنوز تکلیف تجارت رسمی و مبادلات بانک‌ها با چینو هند به‌عنوان اصلی‌ترین منابع تامین مواد اولیه نامشخص است و عملا صنایع قادر به استفاده از ارز رسمی اولویت یک در تجارت با این کشورها نیستند. از طرف دیگر تامین‌کنندگان داخلی مواد اولیه نیز هر روزه قیمت‌های خود را در عمل به‌ صورت شناور افزایش می‌دهند و از تایرسازان انتظار دارند تا معادل قیمت صادراتی محصولاتشان با نرخ ارز آزاد، مواد اولیه موردنظر را از تامین‌کنندگان خریداری کنند. نگاهی به تغییرات قیمت موادی مثل دوده، انواع روغن‌های فرآیندی و محصولات پتروشیمی مبین این مشکلات است. همچنین، عدم‌چاره‌اندیشی برای تامین تسهیلات ارزی و خطوط اعتباری برای تحقق طرح‌های توسعه‌ای و عدم ‌امکان تامین تکنولوژی‌های جدید و انتقال آنها به کشور از دیگر موانع و مشکلات صنعت در شرایط فعلی است.

 

انتظارات ما از دولت برای رفع این مشکلات، ابتدا شامل مجموعه اقداماتی است که به بهبود واقعی و نه شعاری محیط کسب‌وکار، بیانجامد که تسهیل مبادلات بین‌المللی را نیز در بر می‌گیرد. شاید این توقع در شرایط جاری به طور کامل محقق نشود اما هدف‌گیری و تمرکز بر کشورهای دوست مانند چین، هند و روسیه و اولویت دادن به پیگیری حل موانع تجاری با این کشورها و تسهیل ارتباطات بین‌ بانکی از اولویت بسیار زیادی برخوردار است که جز با اقدام فعال مقامات دولت جمهوری اسلامی قابل‌ دستیابی نیست. از طرف دیگر، بازار ۸۴‌میلیون نفری ما با یکی از بالاترین ضریب‌های اشتیاق به مالکیت خودرو و سهم بالغ‌بر ۷۰ درصدی حمل‌و‌نقل جاده‌ای از کل حمل‌و‌نقل کشور، بیانگر جذابیت بسیار بالای بازار تایر کشور برای تایرسازان خارجی است. ما فکر می‌کنیم که این بازار جذاب را نباید بدون مابه‌ازاء و به‌صورت رایگان به تایرسازان جهان تقدیم کرد. حداقل می‌توان، فعالیت در این بازار پرجاذبه را به نوعی همکاری و مشارکت با تایرسازان داخلی و یا حداقل سرمایه‌گذاری مستقیم و تولید تایر در داخل کشور منوط و موکول کرد؛ یعنی همان سیاستی که در رابطه با صنعت خودروی کشور و فعالیت خودروسازان خارجی در کشور تجربه و آزموده شده است.

 

 

 

آشنائي با خط توليد لاستيك خودرو

 

 

تولید تایر از پیچیدگی های خاصی بر خوردار است ، خط تولید تایر در سالن های بزرگی واقع شده که طول برخی از آنها به یک کیلومتر می رسد ، این صنعت جزو صنایع بزرگ طبقه بندی می شود و سرمایه گذاری بالایی نیاز دارد ، در این مطلب به بررسی روش تولید تایر می پردازیم :

 

 

تایر یا لاستیک خودرو عبارت است از بخشی از بدنه یک خودرو یا وسیله نقلیه دیگر که به صورت حلقه بر دور چرخ خودرو واقع شده است. تایرها برای محافظت از چرخ و عملکرد بهتر خودرو در زمانی که چرخ خودرو در تماس با زمین است ایجاد شده اند. تایرها آج هایی روی خود دارند. آج ها این امکان را می دهند که کشش بیشتری در سطح تایر به وجود بیاید و همچنین جلوی ساییدگی زود هنگام تایر را می گیرند.

 

 

تایر، نواری از لاستیک است که دور چرخ را می گیرد تا آن را تقویت کند، مانع لرزش آن شود و در چسبیدن چرخ به جاده کمک کند.

 

 

اجزا کلی تایر به شرح شکل زیر است :

 

 

 

خط تولید تایر

 

تاریخچه تایر

تایرهای گاری را گرم می کردند تا منبسط شوند و سپس آن ها را بر روی چرخ های چوبی گاری نصب می کردند.هنگامی که چرخ در آب فرو می رفت، انقباض باف بر روی چرخ باعت می شد تا آن دو به یک دیگر متصل و محکم شوند.در اتومبیل های ابتدایی و دوچرخه ها از تایرهای لاستیکی توپر استفاده می شد، ولی رابرت تامسون در سال ۱۸۴۵ میلادی تایر بادی را اختراع کرد، و جان بوید دانلوپ در سال ۱۸۸۸ آن را تکمیل کرد.

 

انواع تایر

تایرها از لحاظ ساختار اساسا به دو نوع اصلی تقسیم می شوند:

 

تایرهای بایاس

 

 

 

 

 

 

تایرهای رادیال

 

 

 

 

 

۱ - تایرهای بایاس : در این دسته از تایر ها امتداد نخهای لایه با خط مرکزی تایر زاویه مورب می سازد و قرار گیری لایه ها روی یکدیگر به صورت ی می باشد . جنس نخ لایه ها از نایلون است و در بدنه تایر بجز در ناحیه طوقه ها از سیم فولادی استفاده نمی شود.

 

خط تولید تایر

 

 

۲- تایر های رادیال : در تایر رادیال امتداد نخهای لایه باخط مرکزی تایر زاویه ای در حدود ۹۰ درجه می سازد و به عبارت دیگر امتداد نخها در جهت شعاعی قرار گرفته است . جنس نخ لایه ها عموما از ریون یا پلی استر است در تایر های رادیال به منظور ایجاد پایداری حرکتی از لایه هایی به عرض عاج و زاویه مورب نسبت به خط مرکزی تایر با نام کمربند یا بلت استفاده می شود . الیاف مصرفی در کمربند از جنس نخ یا سیم فولادی است .

 

 

خط تولید تایر

در صورتی که کمربند نخی باشد تایر را رادیال نخی و در صورتی که سیمی باشد تایر را رادیال سیمی (استیل بلت ) می نامند .

 

تایر های رادیال به دلیل مزایای ویژه ای که نسبت به تایر های بایاس دارند در سالهای اخیر به تدریج جایگزین نوع بایاس شده اند.

 

هرچند که تولید تایر بر اساس نوع و طبقه بندي آن ( تایرهای باری سبک و سنگین) و هم چنین نوع فناوری مورد استفاده ( بایاس و رادیال ) ، در مراحلی از تولید با هم تفاوت هائی دارند ، اما به صورت کلی می توان تولید آنرا در چهار مرحله خلاصه کرد که جریان تولید را در شکل زیر مشاهده می نمایید :

 

 

 

خط تولید تایر

مرحله اول : فرآیند اختلاط مواد و تهیه آمیزه لاستیکی ( کامپاند)

در این مرحله مواد اولیه در دستگاه مخلوط کن (بنبوری ) مخلوط گردیده و انواع آمیزه های لاستیکی تولید می شود . موادی که در تهیه آمیزه لاستیکی به کار می روند عبارتند از : کائوچوها (طبیعی و مصنوعی ) ، دوده ها ، روغن ها و موادشیمیایی . از آمیزه های لاستیکی در قسمت های مختلفه یک تایر استفاده می شود و از آنجائی که هر قسمت از یک تایر دارای خواص فیزیکی و مکانیکی متفاوتی می باشد ، لذا ضرورت دارد که ترکیبات متفاوتی از آمیزه های لاستیکی تهیه گردد .

 

مرحله دوم : فرآیند ساخت و آماده سازی اجزاء تایر

ساخت و آماده سازی اجزای تشکیل دهنده تایر در بخش های متفاوتی انجام می گیرد . ساخت ترد ، دیواره ها ، نوار های لاستیکی سرشانه و هامپ در بخش اکسترودر ، ساخت لایه ها ( جزء عمده منجید تایر) در بخش های کلندر و برش لایه و ساخت آستر داخلی در گام کلندر ، ساخت بلت سیمی روی دستگاه استیلاستیک و ساخت بید یا طوقه در بخش بیدسازی انجام می گیرد.

 

مرحله سوم : فرآیند ساخت و مونتاژ تایر

برخلاف تایرهای سبک از جمله سواری بایاس که در یک مرحله ساخته می شوند ، ساخت تایرهای رادیال سیمی سواری معمولاً در دو مرحله انجام می گیرد . در مرحله اول منجید تایر شامل لایه ها ، بید و دیواره ها آماده می شود و سپس در مرحله دوم بلت سیمی و ترد به آن اضافه می گردد . در تایرهای سنگین بایاس و درتعدادي از کارخانجات تايرسازي ، تعدادی از لایه ها راروی ماشینی به نام بندسازی روی هم قرار داده و بعد از آماده کردن بندها ، آنها را به ماشین تایرسازی انتقال می دهند . با مونتاژ بندها روی هم و اضافه کردن بید و ترد در ماشین تایرسازی ، عملاٌ تایرباری ساخته خواهدشد.

 

 

خط تولید تایر

مرحله چهارم : فرآیند پخت تایر

 

آخرین مرحله تولید تایر که تایر درآن شکل نهائی ( یعنی چنبره 1) و خواص مکانیکی - دینامیکی خود را به دست می آورد ، مرحله پخت یا ولکانیزاسیون می باشد ، لذا در این مرحله تایر با استفاده از عوامل پخت که هنگام مخلوط کردن آمیزه های لاستیکی به آن افزوده شده است ، بعد از قرار گرفتن در پرس پخت شکل نهائی را به خود گرفته و با حرارت قالب و به دنبال ایجاد اتصالات عرضي در آمیزه های لاستیکی ، خاصیت الاستیک یا کشسان پیدا می نمايد

 

 

 

 

ساخت تایر برخلاف غالب فرآیندهای صنایع شیمیایی ، فرایندی غیر مداوم و یا " پیمانه ای "است. در این فرایند پاره ای از مواد نیمه ساخته در فرایندهای پیمانه ای غیرمستمر ساخته شده ، در فرایندهای بعدی با هم تلفیق گردیده تا خوراک فرایندهای مستمر و مداوم بعدی را فراهم سازند . از این مرحله به بعد دوباره مواد نیمه ساخته به دست آمده به عناصر جدا و منفک از هم تبدیل می گردند که طی یک سری فرایندهای پر زحمت و کند از جمله تایرسازی و پخت ، به تایر تبدیل می شوند.

 

این صنعت ، همان طور که قبلاٌ نیز اشاره شد ، صنعتی کارگر بر بوده و بر خلاف صنایع شیمیایی که غالباٌ به طور کامل اتوماتیک می باشند ، از سطح اتوماسيون خیلی بالائی برخوردار نیست .و به همین دلیل نیز استفاده از ظرفیت یا به عبارت بهتر ضریب بالای بهره برداری از ماشین آلات در آن بسیار حائز اهمیت است .با توجه به رقابت زیاد در این صنعت ، تولیدکنندگان تایر علاوه بر توسل به مقیاس اقتصادي تولید ، در یکی دو دهه اخیر تاکید زیادی بر ارتقاء بهره وری در این صنعت کرده اند.پا به پای این اقدامات تایرسازان بزرگ جهانی در پی تحقیقات فراوان چندساله اخیر فرایند سنتی و اولیه ساخت تایر را نيز تغییر داده و در این زمینه ابداعات جدیدی را در صنعت مطرح نموده اند .

 

خط تولید تایر - پخت تایر

 

در پایان لاستیک های تولیدی مطابق استانداردهای خاص مورد تست قرار می گرند که این تست های به شرح زیرند:

 

تست دوام ، تست ایکس ری (x-ray) ، تست صدا و ارتعاش ، تست کنترل فرمان ، تست مصرف سوخت و .

 

 

خط تولید تایر - تست تایر

 

در اینجا بد نیست با مراحل تولید روکش تایر نیز آشنا شویم، تایرهای مستعمل در این خط تولید روکش گذاری مجدد می شوند، در ادامه با این روش آشنا می شوید:

 

انواع تکنولوژی روکش تایر :

در صنعت روکش تایر جهان متناسب با میزان سرمایه گذاری ، فرهنگ مصرفی جامعه ، شرایط مصرف تایر، وضعیت جاده ها و نوع منجید های قابل روکش ، تکنیک های متفاوتی برای روکش تایرهای مستعمل به کار گرفته شده و به طور کلی دو تکنولوژی گرم و سرد در صنعت روکش ، شناخته شده اند .

 

 

 

 

خط روکش تایر

 

بازرسی منجید :

اولین کاری که انجام می گیرد ، منجید های قابل روکش و غیر قابل روکش مطابق روش و دستورالعمل های تعیین شده جدا و از هم تفکیک می گردند .

 

 

بافینگ :

در این مرحله ترد (Tread ) سوخته از روی منجید ، تراش داده می شود تا سطح منجید آمادگی پذیرش ترد جدید را داشته باشد . با توجه به نحوه ترد گذاری ( سرد یا گرم ) نوع تراش منجید ها متفاوت می باشد .

 

باف دستی و تعمیرات تایر :

در این واحد کلیه قسمتهایی که بصورت بریدگی و نخ زدگی پس از تراش روی منجید باقی مانده ، توسط ابزار مخصوص پاک سازی و در صورت وم در مناطقی که روی منجید دچار ضعف یا سوراخ شده کار تعمیراتی و مقاوم سازی بوسیله وصله انجام می گیرد .

 

سمنت زنی :

در این مرحله پس از اتمام کار تراش سطح منجید و پاک سازی آن ، جهت جلو گیری از اکسید شدن سطح منجید با یک لایه نازک که اصطلاحاً به آن چسب می گوییم ، آغشته می شود . این کار توسط اسپری انجام می گردد .

 

پر کن :

در این واحد کلیه حفره های ایجاد شده روی سطح منجید که در واحد باف دستی ایجاد شده و کلیه نواحی نخ زده توسط مواد خاص (کوشین) پوشش داده شده و یک سطح تقریباً یکنواخت جهت ترد گذاری آماده می نمائیم . در ضمن در این مرحله منجیدها مجدداً توسط پرسنل با تجربه مورد بازرسی قرار گرفته تا قبل از ترد گذاری در صورت وجود مشکل تایر اصلاح گردد .

 

ساخت :

از این مرحله به بعد پروسه ی کاری روکش گرم و سرد با یکدیگر متفاوت می باشد که به شرح زیر توضیح داده می گردد :

 

روکش گرم :

در این واحد منجید ها روی رینگ و دستگاه اکسترودر قرار گرفته و پس از تیوپلس شدن به روش Orbe Tread سطح منجید بصورت اتوماتیک ترد گذاری می گردد . که برای ساخت هر سایز تایر برنامه مخصوص آن سایز استفاده میگردد .

 

روکش سرد :

در این واحد پس از تراش سطح منجید و مشخص شدن محیط منجید ، با توجه به در خواست واحد فروش ، ترد مورد نظر که قبلاَ پخت شده و بصورت رول آماده شده برش خورده و پشت آن کوشین کشیده می شود . پس از آماده شدن منجید برای ساخت ، روی دستگاه بیلدر گذاشته شده و ترد بصورت دستی توسط پرسنل مجرب بصورت یکنواخت روی آن کشیده می شود .

 

پخت روکش گرم :

در این واحد تایر هائی که به روش گرم ساخته شده اند داخل پرس قرار گرفته و طی مدت زمان در نظر گرفته شده ، پخت می گردند . در این مرحله نیز با توجه سفارش واحد فروش ، در مورد طرح ترد ، قالب مورد نظر داخل پرس نصب می گردد .

 

پخت روکش سرد :

در این واحد تایرهایی که به روش سرد ساخته شده اند ، ابتدا تیوپ گذاری و سپس اینولپ گذاری می شوند . پس از آن با توجه به سایز تایر ، رینگ گذاری می گردند . پس از اتمام پروسه و تست عدم نشتی تیوپ و اینولپ ، تایرها داخل اتوکلاو قرار گرفته و عملیات پخت طی زمان مشخصی انجام می گیرد . لازم به ذکر است که در واحد روکش سرد طی هر سیکل ، تعداد 22 تایر داخل اتوکلاو پخت می گردد .

 

بازرسی و کنترل نهایی :

پس از اتمام کار پخت ، در هر دو واحد روکش گرم و سرد ، تایرهای تولید شده مجدداً توسط واحد کنترل ، بازرسی شده و پس از تائید نهایی اقدام به تریم کاری و تحویل به انبار محصول می گردد .

 

 

_______________________________________________________________________________________

گردآوري و تدوين توسط :

كميته صنعت ، معدن و تجارت كانون

منابع : انجمن صنفي صنعت تاير ايران

زمستان ١٤٠٠