برگزاری نشست تخصصی «کاربردهای هوش مصنوعی در صنایع نفت و گاز» با سخنرانی دکتر رحمت ستوده قره‌باغ

نشست تخصصی «کاربردهای هوش مصنوعی در صنایع نفت و گاز» با سخنرانی دکتر رحمت ستوده قره‌باغ، استاد دانشکده شیمی دانشکدگان فنی دانشگاه تهران، روز چهارشنبه ۱۳ آبان‌ماه ۱۴۰۵، به همت کمیته تخصصی مهندسی شیمی کانون مهندسین فارغ‌التحصیل دانشکده فنی دانشگاه تهران برگزار شد. این برنامه از ساعت ۱۳ تا ۱۵ در سالن رجب‌بیگی دانشکده فنی دانشگاه تهران و با حضور جمعی از دانشجویان، دانش‌آموختگان دانشکده فنی و علاقه‌مندان از دیگر دانشگاه‌ها برگزار شد و به بررسی فرصت‌ها، الزامات و چالش‌های به‌کارگیری هوش مصنوعی در صنایع نفت و گاز اختصاص داشت.

آغاز برنامه و معرفی کانون و سخنران

در ابتدای این نشست، مهندس حمید مسگرپور، رئیس کمیته تخصصی مهندسی شیمی کانون و عضو شورای عالی، ضمن خیرمقدم به حاضران و سخنران برنامه، به معرفی کانون مهندسین فارغ‌التحصیل دانشکده فنی دانشگاه تهران و پیشینه فعالیت‌های آن پرداخت. وی همچنین با اشاره به فعالیت‌های کمیته تخصصی مهندسی شیمی طی دهه‌های گذشته، بر نقش این مجموعه در ایجاد ارتباط میان دانش‌آموختگان، دانشگاه و حوزه‌های تخصصی صنعت تأکید کرد. در ادامه، مهندس احسان موسوی، از اعضای کمیته تخصصی مهندسی شیمی، ضمن معرفی دکتر رحمت ستوده قره‌باغ، به سوابق علمی، دانشگاهی و حرفه‌ای ایشان پرداخت و پس از اشاره به فعالیت‌های علمی و مسئولیت‌های تخصصی وی، از ایشان برای ارائه سخنرانی دعوت کرد.

هوش مصنوعی؛ تحولی سریع با ضرورت‌های تازه برای دانشگاه و صنعت

دکتر ستوده قره‌باغ در آغاز سخنان خود، ضمن قدردانی از تلاش‌های اعضای کمیته تخصصی مهندسی شیمی و تیم اجرایی برنامه، از جمله آقایان مسگرپور، عباسی و موسوی و خانم‌ها وکیلی و طروسیان، به روند پرشتاب توسعه هوش مصنوعی و تأثیر آن بر ساختارهای علمی، دانشگاهی و صنعتی پرداخت. وی با اشاره به سرعت بالای پیشرفت ابزارهای هوش مصنوعی، بر ضرورت بازنگری در شیوه‌های آموزش و یادگیری در دانشگاه‌ها تأکید کرد و یادآور شد که گاه سرعت آشنایی و استفاده دانشجویان از این فناوری‌ها از استادان پیشی گرفته است. به گفته وی، گسترش کاربردهای هوش مصنوعی در محیط‌های کاری و افزایش تقاضای کارفرمایان برای بهره‌گیری از این فناوری، ضرورت آمادگی نیروی انسانی و ارتقای مهارت‌های مرتبط را دوچندان کرده است.

سواد داده، مهندسی پرامپت و تفکر انتقادی؛ الزامات استفاده مؤثر از هوش مصنوعی

یکی از محورهای اصلی سخنرانی، مهارت‌های موردنیاز برای استفاده صحیح و اثربخش از ابزارهای هوش مصنوعی بود. دکتر ستوده با تأکید بر اهمیت سواد داده، مهندسی پرامپت و تفکر انتقادی، خاطرنشان کرد که بهره‌گیری مؤثر از هوش مصنوعی صرفاً به دسترسی به ابزارهای جدید محدود نمی‌شود؛ بلکه کاربران باید توانایی شناخت، تحلیل و ارزیابی داده‌ها و همچنین مهارت طرح مسئله و هدایت صحیح ابزارهای هوشمند را داشته باشند. از این منظر، نقش انسان در فرایند استفاده از هوش مصنوعی همچنان تعیین‌کننده است و ارزیابی انتقادی خروجی‌ها، تشخیص محدودیت‌ها و اعتبارسنجی نتایج، از ضرورت‌های بهره‌گیری مسئولانه از این فناوری به شمار می‌رود.

کاربرد هوش مصنوعی در صنایع نفت و گاز؛ از شبیه‌سازی تا نگهداری پیش‌بینانه

بخش مهمی از سخنرانی به کاربردهای عملی هوش مصنوعی در صنایع نفت و گاز اختصاص داشت. دکتر ستوده با اشاره به ظرفیت این فناوری در شبیه‌سازی فرایندهای تولید، بهینه‌سازی عملکرد تجهیزات و بهبود نظام تعمیر و نگهداری، نمونه‌هایی از نقش داده‌محوری و ابزارهای هوشمند در ارتقای بهره‌وری و کاهش ریسک‌های عملیاتی را تشریح کرد. در این بخش، مفهوم «دوقلوی دیجیتال» (Digital Twin) به‌عنوان یکی از فناوری‌های مهم در صنایع پیشرفته مورد توجه قرار گرفت. دوقلوی دیجیتال، مدلی مجازی از یک تجهیز، سامانه یا فرایند واقعی است که با اتکا به داده‌های دریافتی از نمونه واقعی به‌روزرسانی می‌شود. استفاده از این مدل‌ها می‌تواند امکان پایش وضعیت تجهیزات، شبیه‌سازی شرایط عملیاتی، پیش‌بینی احتمال بروز نقص فنی و برنامه‌ریزی برای اقدامات پیشگیرانه را فراهم کند. به این ترتیب، ترکیب داده‌های واقعی با مدل‌سازی و الگوریتم‌های هوش مصنوعی می‌تواند در افزایش قابلیت اطمینان تجهیزات، کاهش توقف‌های ناخواسته و بهبود مدیریت فرایندهای صنعتی نقش مؤثری ایفا کند.

چالش‌های زیست‌محیطی و جایگاه ایران در توسعه هوش مصنوعی

از دیگر موضوعات مطرح‌شده در این نشست، بررسی ملاحظات و تناقض‌های زیست‌محیطی استفاده از هوش مصنوعی بود. دکتر ستوده با اشاره به نیاز زیرساخت‌های محاسباتی و مراکز داده به منابع انرژی و آب، به این نکته پرداخت که توسعه فناوری‌های هوشمند، در کنار فرصت‌های گسترده، می‌تواند پیامدهای زیست‌محیطی قابل‌توجهی نیز به همراه داشته باشد. ازاین‌رو، ارزیابی آثار محیط‌زیستی و توجه به پایداری در توسعه و به‌کارگیری این فناوری‌ها اهمیت ویژه‌ای دارد. همچنین در بخش پایانی سخنرانی، جایگاه ایران در زمینه توسعه و استفاده از هوش مصنوعی مورد بحث قرار گرفت و موضوع ظرفیت‌ها و ضرورت‌های کشور برای بهره‌گیری از این فناوری در حوزه‌های دانشگاهی و صنعتی مطرح شد.

پرسش و پاسخ و پایان برنامه

در پایان سخنرانی، فرصتی برای طرح پرسش‌های حاضران و گفت‌وگو با سخنران فراهم شد و دکتر ستوده به برخی پرسش‌های مطرح‌شده درباره موضوعات جلسه پاسخ داد. این نشست با قدردانی از دکتر رحمت ستوده قره‌باغ و اهدای لوح تقدیر به ایشان، رأس ساعت ۱۵ به پایان رسید. برگزاری این برنامه در راستای فعالیت‌های علمی و تخصصی کانون مهندسین فارغ‌التحصیل دانشکده فنی دانشگاه تهران و با هدف توسعه ارتباط میان دانشگاه، دانش‌آموختگان و صنعت و همچنین آشنایی جامعه مهندسی با فناوری‌های نوین و کاربردهای آن‌ها در صنایع کشور انجام شد.

کمیته تخصصی مهندسی شیمی کانون مهندسین فارغ‌التحصیل دانشکده فنی دانشگاه تهران